ମାଛ ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନା: ପୋଖରୀରେ ମାଛଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ସମ୍ପର୍କିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା

ମାଛ ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନା: ପୋଖରୀରେ ମାଛଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା

ଆଧୁନିକ ମାଛ ଚାଷରେ ମାଛ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଅନ୍ୟତମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ। ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ମାଛର ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ, ଉତ୍ପାଦନ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଚାଷର ମୋଟ ଖର୍ଚ୍ଚ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପଡିପାରେ।

ତେବେ, ମାଛଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଅର୍ଥ କେବଳ ପ୍ରତିଦିନ ପୋଖରୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବା ନୁହେଁ। ମାଛର ବାୟୋମାସ (biomass), ମାଛର ଆକାର, ପ୍ରଜାତି, ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା, ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା, ପାଗ, ଖାଇବା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏବଂ ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ।

ଏହି ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାରେ, ଆମେ ମାଛ ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନାର ମୂଳଦୁଆ ଏବଂ ଚାଷୀମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାର ଦକ୍ଷତା ବଢାଇବା ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବା ଭଳି ବ୍ୟବହାରିକ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛୁ।

ମାଛ ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

ମାଛ ଚାଷରେ ଖାଦ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ତେଣୁ, ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଫାର୍ମର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ପୋଖରୀ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା ଉଭୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

ଖାଦ୍ୟ କମ୍ ଦେଲେ ମାଛର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ସୀମିତ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହିତ ପୋଖରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଜୈବିକ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାର ପଦାର୍ଥର ପରିମାଣ ବଢିପାରେ।

ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଅନାବଶ୍ୟକ ଅପଚୟକୁ କମ୍ କରି ମାଛକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇ ଦେବା।

ମାଛ ଖାଦ୍ୟ କ’ଣ?

ମାଛର ବୃଦ୍ଧି, ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପୁଷ୍ଟିସାର ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ମାଛ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ।

ମାଛର ପ୍ରଜାତି ଏବଂ ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଖାଦ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ଆକାର ଏବଂ ସଂରଚନାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରେ।

ବ୍ୟବସାୟିକ ଜଳଚର ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭାସମାନ କିମ୍ବା ବୁଡ଼ିଯାଉଥିବା ପେଲେଟ୍ (pellets) ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଫାର୍ମ ଫାର୍ମ-ମେଡ୍ (ଫାର୍ମରେ ତିଆରି) କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି।

ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ମାଛର ପ୍ରଜାତି, ଜୀବନର ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ମାଛ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାରଭେଦ

ମାଛ ଖାଦ୍ୟକୁ ମୋଟାମୋଟି ଭାବରେ ଏହାର ସଂରଚନା, ଭୌତିକ ରୂପ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ।

୧. ଭାସମାନ ମାଛ ଖାଦ୍ୟ (Floating Fish Feed)

ଭାସମାନ ପେଲେଟଗୁଡ଼ିକ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ପାଣି ପୃଷ୍ଠରେ କିମ୍ବା ପାଖାପାଖି ଭାସୁଥାଏ। ଏହା ଖାଇବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ସହଜ କରିଥାଏ କାରଣ ଚାଷୀମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ଯେ ମାଛମାନେ କେତେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି।

ଖାଇବା ବ୍ୟବହାରର ତଦାରଖ କରିବା ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ଯେ ଖାଦ୍ୟ ପରିମାଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି କି ନାହିଁ।

୨. ବୁଡ଼ିଯାଉଥିବା ମାଛ ଖାଦ୍ୟ (Sinking Fish Feed)

ବୁଡ଼ିଯାଉଥିବା ପେଲେଟଗୁଡ଼ିକ ପାଣି ପୃଷ୍ଠ ତଳକୁ ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ଯେଉଁ ମାଛମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ପୋଖରୀର ତଳ ସ୍ତରରେ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ।

ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାରଟି ମାଛର ଖାଇବା ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଚାଷ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଜାତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

୩. ପୋଖରୀରେ ଛୁଆ ମାଛ (Fry and Fingerling) ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ

ଛୋଟ ମାଛଙ୍କ ପାଇଁ ଏମିତି ଖାଦ୍ୟ କଣିକା ଦରକାର ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ପାଟିର ଆକାର ଏବଂ ବିକାଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।

ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାଷ ଚକ୍ରରେ ସମାନ ପେଲେଟ୍ ଆକାର ବ୍ୟବହାର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ମାଛର ଆକାର ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟର ଆକାର ବାଛିବା ଉଚିତ।

୪. ବଢୁଥିବା ମାଛଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ (Grower Feed)

ବଢୁଥିବା ମାଛଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ମାଛ ଉତ୍ପାଦନର ବୃଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଜାତି, ମାଛର ଆକାର ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ବଛାଯାଏ।

୫. ପ୍ରଜାତି-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ (Species-Specific Feed)

ବିଭିନ୍ନ ମାଛ ପ୍ରଜାତିର ପୁଷ୍ଟିସାର ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ, ଚାଷୀମାନେ ଚାଷ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଜାତି ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ବାଛିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀଙ୍କ ଖାଇବା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରାମର୍ଶ ମାନିବା ଉଚିତ।

ମାଛଙ୍କୁ କେତେ ପରିମାଣରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ?

ମାଛ ଚାଷରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ପ୍ରତିଦିନ କେତେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

ଏକ ସାଧାରଣ ଉପାୟ ହେଉଛି ପୋଖରୀରେ ଥିବା ମାଛର ମୋଟ ବାୟୋମାସର ଶତକଡ଼ା ଭାବରେ ଦୈନିକ ଖାଦ୍ୟର ଆକଳନ କରିବା।

ମୌଳିକ ଗଣନା ହେଉଛି:

ଦୈନିକ ଖାଦ୍ୟ = ମାଛ ବାୟୋମାସ × ଖାଇବା ହାର ÷ ୧୦୦

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଆକଳନ କରାଯାଇଥିବା ମାଛ ବାୟୋମାସ ୧,୦୦୦ କିଗ୍ରା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖାଇବା ହାର ୨% ହୁଏ:

ଦୈନିକ ଖାଦ୍ୟ = ୧,୦୦୦ × ୨ ÷ ୧୦୦ = ୨୦ କିଗ୍ରା/ଦିନ

ଏହା କେବଳ ଏକ ଉଦାହରଣ। ପ୍ରକୃତ ଖାଇବା ହାର ମାଛର ପ୍ରଜାତି, ଆକାର, ବାୟୋମାସ, ପାଣିର ଅବସ୍ଥା, ତାପମାତ୍ରା, ଖାଇବା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଡ଼ିବା ଉଚିତ।

FAO ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଖାଇବା ହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାଷ ଚକ୍ରରେ କେବଳ ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମାଛର ଆକାର, ବୟସ ଏବଂ ପାଣିର ଅବସ୍ଥା ଭଳି କାରଣଗୁଡିକ ଅନୁଯାୟୀ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ମାଛ ବାୟୋମାସ କିପରି ଆକଳନ କରିବେ?

ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପୋଖରୀରେ ଥିବା ମାଛର ଆକଳନ କରାଯାଇଥିବା ବାୟୋମାସ ଉପରେ ବହୁତ ନିର୍ଭର କରେ।

ଏକ ସରଳ ବାୟୋମାସ ଆକଳନ ଏହିପରି ଗଣନା କରାଯାଇପାରିବ:

ମାଛ ବାୟୋମାସ = ଜୀବନ୍ତ ମାଛ ସଂଖ୍ୟା × ହାରାହାରି ମାଛ ଓଜନ

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଏକ ପୋଖରୀରେ ଆକଳନ ଅନୁଯାୟୀ ୮,୦୦୦ ଜୀବନ୍ତ ମାଛ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ହାରାହାରି ମାଛ ଓଜନ ୧୦୦ ଗ୍ରାମ:

ବାୟୋମାସ = ୮,୦୦୦ × ୦.୧ କିଗ୍ରା = ୮୦୦ କିଗ୍ରା

କାରଣ ମାଛର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ସମୟ ସହିତ ପ୍ରକୃତ ବାୟୋମାସକୁ ବଦଳାଇଥାଏ, ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପାଦନ ଚକ୍ରରେ ମୂଳ ସଂଖ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବାୟୋମାସ ଆକଳନଗୁଡ଼ିକୁ ସମୟ ସମୟରେ ଅପଡେଟ୍ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ମାଛ ବଢିବା ସମୟରେ ଖାଇବା ହାର କାହିଁକି ବଦଳିବା ଉଚିତ?

ମାଛ ଚାଷ ସମୟରେ ସବୁବେଳେ ସମାନ ଆକାରର ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ବଢିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ବାୟୋମାସ, ଭୋକ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାର ଆବଶ୍ୟକତା ବଦଳିଥାଏ।

ତେଣୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପାଦନ ଚକ୍ର ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାନ ଖାଇବା ହାର ଏବଂ ପରିମାଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ କମ୍ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ।

ଚାଷୀମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ସମୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ:

• ମାଛର ଆକାର
• ଆକଳନ କରାଯାଇଥିବା ବାୟୋମାସ
• ମାଛ ବଞ୍ଚିବା ହାର
• ଖାଇବା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା
• ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା
• ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା
• ପାଗ

ମାଛଙ୍କୁ କେତେଥର ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ?

ଖାଇବା ବାରମ୍ବାରତା (frequency) ମାଛର ପ୍ରଜାତି, ଆକାର, ଚାଷ ପଦ୍ଧତି, ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାର ଏବଂ ଫାର୍ମ ପରିଚାଳନା ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

କିଛି ପୋଖରୀ ଚାଷ ପଦ୍ଧତିରେ ମାଛଙ୍କୁ ଦିନକୁ ଥରେ କିମ୍ବା ଦୁଇଥର ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ, ଯେତେବେଳେ କି ଅନ୍ୟ ପଦ୍ଧତିରେ ଅଧିକ ଥର ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଖାଇବା ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫାର୍ମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୂଚୀ ଅନୁସରଣ କରିବା ନୁହେଁ। ଖାଇବାର ବାରମ୍ବାରତା ମାଛର ଆଚରଣ, ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାର ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ପଦ୍ଧତି ସହିତ ମେଳ ଖାଇବା ଉଚିତ।

ଦୈନିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଗ କରିବାର ଲାଭ

ଦୈନିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଏକାଧିକ ଖାଇବା ସମୟରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଖାଇବା ଆଚରଣକୁ ନୀରିକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ ଏବଂ ଏକାଥରକେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟର ପରିମାଣ ହ୍ରାସ କରିପାରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଗଣନା କରାଯାଇଥିବା ଦୈନିକ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ୨୦ କିଗ୍ରା ଏବଂ ଫାର୍ମ ଦୁଇଟି ଖାଇବା ସମୟ ବ୍ୟବହାର କରେ:

ପ୍ରତି ମେଲ୍ (ଖାଇବା) ଖାଦ୍ୟ = ୨୦ ÷ ୨ = ୧୦ କିଗ୍ରା

ପ୍ରକୃତ ଖାଇବା ସମୟର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଜାତି, ମାଛର ଆକାର, ଫାର୍ମ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ଖାଇବା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ।

ମାଛଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ

ମାଛଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବାର ସମୟ ମାଛର ପ୍ରଜାତି, ପୋଖରୀର ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଫାର୍ମ ପରିଚାଳନା ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ବଛାଯିବା ଉଚିତ।

ଚାଷୀମାନେ ଖାଇବା ସମୟକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାରଣ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ କାରଣ ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା, ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ମାଛର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଖାଇବା ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

ଖାଇବାକୁ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ନୀରିକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ:

• ମାଛର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ
• ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା
• ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ
• ପାଗ
• ପୂର୍ବରୁ ଖାଇବା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

ଖରାପ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ମାଛ ଆଚରଣ ସମୟରେ, ଚାଷୀମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପରିମାଣ ବଢାଇବା ପୂର୍ବରୁ କାରଣ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଉଚିତ।

ମାଛ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଖାଉଛନ୍ତି କି ନାହିଁ କିପରି ଜାଣିବେ

ଖାଇବା ସମୟରେ ମାଛଙ୍କୁ ନୀରିକ୍ଷଣ କରିବା ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାର ଅନ୍ୟତମ ସରଳ ଉପାୟ।

ଚାଷୀମାନେ ମନିଟର୍ କରିବା ଉଚିତ ଯେ ମାଛମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ କେତେ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉଛନ୍ତି।

ଭଲ ଖାଇବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ଚିହ୍ନ

• ମାଛ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି।
• ଖାଦ୍ୟ ଏକ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଖିଆ ହୋଇଯାଏ।
• ମାଛ ସାଧାରଣ ଖାଇବା ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
• ଖୁବ୍ କମ୍ ଖାଦ୍ୟ ଅଖିଆ ରହିଯାଏ।

ଅଧିକ ଖାଇବା ଦେବାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚିହ୍ନ

• ଖାଇବା ପରେ ବି ଖାଦ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
• ଖାଦ୍ୟ ପାଖରେ ଥିବାବେଳେ ମାଛ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେବା ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତି।
• ଖାଇବା ସ୍ଥାନରେ ଖାଦ୍ୟ ଜମା ହୋଇ ରହେ।
• ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା ଖରାପ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ।

ଚାଷୀମାନେ ଗୋଟିଏ ଖାଇବା ଘଟଣା ଉପରେ ଆଧାର କରି ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବାରମ୍ବାର ନୀରିକ୍ଷଣ କରି ଖାଇବାକୁ ସଜାଡ଼ିବା ଉଚିତ।

ମାଛଙ୍କୁ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ କ’ଣ ହୁଏ?

ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ମାଛ ଚାଷରେ ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନାର ଅନ୍ୟତମ ସାଧାରଣ ସମସ୍ୟା।

ଅଖିଆ ଖାଦ୍ୟ ମାଛର ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୁଏ ନାହିଁ। ବରଂ, ଏହା ପୋଖରୀରେ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଜୈବିକ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାର ଭାର ହୋଇଯାଏ।

ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଏଥିରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ:

• ଖାଦ୍ୟ ଅପଚୟ
• ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ ବୃଦ୍ଧି
• ଅଧିକ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ
• ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
• ଅପଘଟନ (decomposition) ସମୟରେ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ଚାହିଦା
• ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଆମୋନିଆ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା ସମସ୍ୟା

FAO ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ଏବଂ ପାଣି ପ୍ରଦୂଷଣରେ ଯୋଗଦାନ କରିପାରେ।

ମାଛଙ୍କୁ କମ୍ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ କ’ଣ ହୁଏ?

କମ୍ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ଯଦି ମାଛ ନିରନ୍ତର ଭାବରେ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ କମ୍ ଖାଦ୍ୟ ପାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ।

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:

• ମନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି
• ଅସମାନ ମାଛ ଆକାର
• ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ କଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତା
• ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ

ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଇବା, କେବଳ ଯଥାସମ୍ଭବ ଖାଦ୍ୟ ହ୍ରାସ କରିବା ନୁହେଁ।

ମାଛ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା

ଖାଦ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା ନିବିଡ଼ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ।

ମାଛ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଖାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଶରୀରର କୋଷରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ବଳକା ପୁଷ୍ଟିସାର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ଏବଂ ଅଖିଆ ଖାଦ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ପୋଖରୀ ପରିବେଶକୁ ଯାଇପାରେ।

ଏହି କାରଣରୁ, ଖାଇବା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସର୍ବଦା ପୋଖରୀ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା ସହିତ ବିଚାର କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଚାଷୀମାନେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ନୀରିକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ:

• ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ
• pH
• ଆମୋନିଆ
• ନାଇଟ୍ରାଇଟ୍
• ପାଣିର ରଙ୍ଗ
• ପାଣିର ସ୍ୱଚ୍ଛତା
• ମାଛର ଆଚରଣ

ଅଧିକ ସୂଚନା ପାଇଁ, ଆମର ମାଛ ପୋଖରୀ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା ପରିଚାଳନା ଗାଇଡ୍ ପଢନ୍ତୁ।

FCR କ’ଣ?

FCR ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଫିଡ୍ କନଭର୍ସନ ରେସିଓ (Feed Conversion Ratio) ବା ଖାଦ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ଅନୁପାତ।

ଏହା ସାଧାରଣତଃ ମାଛ ଓଜନ ବୃଦ୍ଧିର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ପାଇଁ କେତେ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ତାହା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଏକ ସରଳୀକୃତ ସୂତ୍ର ହେଉଛି:

FCR = ଖିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ÷ ବାୟୋମାସ ବୃଦ୍ଧି

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଜଣେ ଚାଷୀ ୧,୦୦୦ କିଗ୍ରା ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ମାଛ ୭୦୦ କିଗ୍ରା ବାୟୋମାସ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି:

FCR = ୧,୦୦୦ ÷ ୭୦୦ = ୧.୪୩

ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବ୍ୟବହୃତ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତି ୧ କିଗ୍ରା ବାୟୋମାସ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧.୪୩ କିଗ୍ରା ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

FCR କୁ ସତର୍କତାର ସହ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବା ଉଚିତ କାରଣ ପୋଖରୀ ମାଛ ପ୍ରାକୃତିକ ପୋଖରୀ ଉତ୍ପାଦନରୁ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ଟିସାର ପାଇପାରନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ଭିନ୍ନ FCR ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରେ।

FAO FCR କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦକ୍ଷତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଏବଂ ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଏହାକୁ ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ଗଣନା ପଦ୍ଧତିର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଖାଦ୍ୟ ରୂପାନ୍ତରକୁ କିପରି ଉନ୍ନତ କରିବେ

ଖାଦ୍ୟ ରୂପାନ୍ତରକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଜ୍ଞାପିତ FCR ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ବାଛିବା ବିଷୟରେ ନୁହେଁ। ଖାଦ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଫାର୍ମ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର କରେ।

ଚାଷୀମାନେ ଏଥିରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇପାରନ୍ତି: